بەرابەر بە |

تریفەی ژیان ‌

s_580_300_16777215_10_images_qilaoqanj_17021749_10208674120277881_3122028981815029544_n.jpg

ئەسعەد قەیدی:
چه‌مکی بنه‌ماڵه‌ چه‌مکێکی هەستیارە و زۆر له‌وه‌ ئاڵۆزتره‌ که‌ ته‌نیا به‌ چه‌ند وشە و بە چەند قسه‌یه‌کی فیلسۆفه‌ به‌ناوبانگه‌کان، باسی لێوه‌ بکه‌ین و ئاوێ بێنین و دەستی لێ بشۆین .بەردی بناغەی بنەماڵە لەسەر هەوێنی خۆشەویستی دوو رەگەزی نێرو مێ کە وەک مرۆڤ شعوریان بەرفرەوانە دادەمەزرێ،.لە هەمان کاتیشدا کە خودی مرۆڤ بونەوەرێکی ئاڵۆزو ناجێگیرە لە هەلسوکەوتەکانیدا ناتوانرێ پێناسویەکی کۆنکرێت بۆ ئەم چەمکە بکرێت، بۆیە رەنگدانەوەی خۆدی مرۆڤ دەتوانێ کار بکاتە سەر ژیانی خۆی، چ بە چاک و چ بە خراپ، کەوابوو پێناسە لە دیدی بنەماڵەیە ئەگەرچی بستراوەتەوە بە پیوەری خوینی، بەلام لە سەقامگیریدا ناتوانی پێوەر دابنێت بە میزانی رووشتەکانەوە . لەسەر ئەم ئەوینەش کە لە سەرەوەباسمان کردووە،کۆمەڵێک باس و خواسی زانستی و دەروونی هەیە کە ناکری لەم کورتە نوسراوەدا ئاماژەیان پێبکرێت . کەوابوو دەتواندرێ هەموو ئارییەکانی ژیانی مرۆڤ لە ناسەقامگیری خودی تاک دا پێناسە بکرێت. هەر چەند تاک زۆر جار کاریگەری خۆی هەبووە لە سەر دەورووبەری لە ناو کۆمەلگا دا کە ناکرێ حاشایی لێبکەین، بەڵام بە گشتی بنەماڵە توانیوێتی لە ناو جومگەکانی کۆمەڵگادا بوونی خۆی بسەلمێنێ وەک گروپێکی خوێنی .سەلماندنێک کە تائێستاش هەر رەواجی باشتری هەیە لە جۆرە ژیانەکانی دیکەی ناو کۆمەڵدا.راسته‌ ناکرێ له‌ گه‌ڵ هه‌ندێک هه‌ڵسوکه‌وتی نه‌شیاوی پیاوان دا بین ،که‌ به‌رانبه‌ر به‌ ژنان ده‌یکه‌ن یاخود بە پێچەوانەش ،. به‌ڵام ئه‌وه‌ هیچ به‌و مانایه‌ نییه‌ که‌ بنه‌ماڵه‌ له‌ تاقی کاریه‌کانی خۆی دا سه‌رکه‌وتوو نه‌بوبێ و لەناو ژیانی سەردەمی ئێستا قەتیسکراو مابێتەوە .به‌رایی من ئه‌وه‌ ستیمی په‌روه‌رده‌یه‌ که‌ نازانێ چۆن هه‌ڵسوکه‌وت له‌گه‌ڵ بنه‌ماڵه‌ و شێوەی تەحاموولی بنەمالە و بار هێنانی تاکی بنەمالە دا بکات. هەندێک لەو که‌سانه‌ی که‌ پێیان وایه‌ بنه‌ماڵه‌ خه‌ریکه‌ بەرەو لێک هەڵوەشان وله‌ناوچوون ده‌چی؟!! دەکرێ تارادەیەک لە گەڵتاندا هاورابین ،کە له‌ وڵاتانی ئۆروپادا ئەو کۆمەڵە چکۆڵە خەریکە لاواز و بێهێز دەبێت .به‌ڵام ئه‌وتەوژمە بۆتە هۆی نیگەرانی خودی ئۆرپایه‌کانیش که‌ زۆر دڵته‌نگ وعاجزن له‌وه‌ی خه‌ریکه‌ نه‌سله‌که‌یان له‌ ژێر ته‌وژمی ئه‌م دابرانه‌دا له‌ به‌ین ده‌چێ و به‌ خه‌ته‌رێکی گه‌وره‌ی ده‌زانن له‌ سه‌ر نه‌ژاده‌که‌یان و هەستی نەژاد پەرەستی خەریکە دەبێتە هۆکارێکی بۆبەربەستکردن ئەو سێڵاوە دوورە پەرێزی و نەبانییەی بەناوی مۆدێرنیتەوە دامانگیریان هاتووە... گومان له‌وه‌ دانییه‌ بنه‌ماڵه‌ ئه‌گه‌ر بێتو له‌سه‌ر په‌روه‌رده‌یه‌کی ساخڵه‌می و هۆشیاری دابمه‌زرێ و تاکەکانی بە شێوەیەکی تەندروست و زانیستیانە گۆشبکرێت ، ئه‌وه‌ ده‌توانێ کۆمه‌ڵ و کۆمه‌ڵگاش له‌و نه‌خۆشیه‌ی که‌ تۆ لێی بێزاری رزگار بکات .بۆ نمونه‌ زۆر له‌ زاناکانی جیهان ژن وه‌ک ژین و ئافرەت وەکو ئافراندن سه‌یر ده‌که‌ن ،نه‌ک وه‌ک کۆیله‌ و دروستکەر و بەرێکەر .پیاو وەک تەواوکەری ژیان سەیری دەکریت ، نەک وەک بکاربەر بۆ دروستکەر .ده‌وری ژن له‌ناو ژیاندا ، زۆر له‌وه‌ گەو‌ره‌تره‌ که‌ بەداخەوە لەناو بیری خورافات ونەزانیدا وه‌ک که‌م ئه‌قڵ و بێ ئه‌قڵ باسی لێوه‌ ده‌کرێ ،یان بێهێز و ناتەواو لە سەنگای پیاودا دادەنرێ .بە خۆشیەوە تەکنەلۆژی ئەو راستیەی پێشانی زۆرێک لە کۆمەڵگا داوە کە لە زۆر بواردا ژنان لە پیاوان زۆر بەهیزتر وریاتر ولیزانترن ...به‌ باوه‌ری من ئه‌و که‌سانه‌ بێ گەمژانە و نه‌فامانە بیر دەکەنەوە ،که‌ نازانن چۆن هه‌ڵسوکه‌وت له‌ گه‌ڵ یه‌کتریدا بکه‌نو ریزو بایخەکانی مرۆڤ بوونی خۆیان نازانن .،جا ئەو نەزانییە چ نێر بێت و چ مێ هیچ لەکێشەکە ناگۆرێ .،چۆن مومارەسەی ژیان کردن هونەرە و کاری هونەری دەویت . رەنگە ئەو هونەرە بە سادەلوی سەیر بکریت ، بەلام لە ناوە رۆکدا زانایان پێیانوایە کردارەکانمان نشونومای ئاوێنەی ژیانمانن .بۆیە کردارە دەرکەوتەکانی دەرەوەی ژیانیشمان وەک مامەلەی ناو بازارەکان وایە بۆ ئاڵوگورەکانی کەلوپەل و کرین وفرۆشتن ... بۆیە کە بازرگانیک نەیزانی چۆن مامەلە لەگەڵ دراوەکاندا بکات ، بێگومان دەدۆرێ وشکستدەخوات . بۆیە بەراستی هونەرە کە چۆن ئەو مومارەسەیە دەپاریزی، یان چۆن دەستوپەنجەی لە تەکدا نەرم بکەی و بۆ ئەوەی شکستخواردوو نەبیت . دیارە ئێمە بەگشتی باسی ئەو کێشانە دەکەین و ناتوانرێ لە نمونەی سادەدا قەتیس بکرێت . ئەگینا ئەگەر بگەریینەوە سەر قەناعەتکردن بە ژیان رەنگە ئەوە باسیکی تر بیت و ئەوەش جیگای ئەو باسەی ئێمە نیییە ...بەکورتی ئەگەر نەزانی چۆن رێز و سۆز و خۆشەویستی بنوێننی و مناڵەکەت لەسەر پیوەری خۆشەویستی راستەقینە و دوور لە درۆ و دەلەسە بار نەهێنی ئاکام هەر ئەوە دەبێت کە لە هەندیک پەراوێزدا دەیبینین . .ده‌وری بنه‌ماڵه‌ له‌ مێژووی مرۆڤایه‌تیدا که‌م نه‌بووه‌. دیاره‌ وەکو تاک بێ که‌م کوریش نه‌بووه‌ که‌ له‌م چه‌ند دێره‌ی ئێمه‌دا ناکرێ باسی لێوه‌ بکه‌ین ،هه‌ر بۆیه‌ ناتوانین بڵێن که‌ بنه‌ماڵه‌ یان هاوسه‌رگیری نه‌ی توانیوه‌ سه‌ر که‌وتن به‌ ده‌ست بێنی وبۆتە ملۆزمێک کە ناکرێ حێسابی بۆ بکرێت. ئەگەر ئاورێک لە مێژوویی سەدان ساڵ لەمەوبەر بدەینەوە ئەوە بێ بنەمالە و رەوەی مرۆڤ خۆی تاقی کردەوە کە ناکری لە هەرچی پەرچیدا ژیان بکرێت .(هەرچەند بیری ئەوسا جیاواز بووە ) .بۆیه‌ ئێمه‌ نابێ به‌ خاتری هه‌ندێک کارو هه‌ڵسه‌که‌وتی بنه‌ماڵەیەک‌ یان چەند بنەماڵەیەک یا خود لە بەر رەفتاری نابەجێ و نەشیاوی هەندیک پیاوی نادان و ژنی نادان ، تەرو ویشک پێکه‌وه‌ بسوتێنین .ئه‌گه‌ر ته‌نانه‌ت باس له‌ سه‌ر هه‌ڵسوکه‌وت بکه‌ین ئه‌وه‌ هه‌ندێک ژنیش نازانن بۆ ژنن یان ژن مانایی چییه‌ زۆر جار به‌داخه‌وه‌ هه‌ندێک ژنی نه‌زانیش هه‌ر وەک‌ پیاوی نه‌زان هه‌لسوکه‌وه‌ت ده‌که‌ن .ئیدی خۆ ئه‌مه‌ به‌و مانایه‌ نییه‌ که‌ هه‌موو ژنێک خراپه‌ یان بە پێچەوانەش هەموو پیاویک خراپە . خۆشه‌ویستی ده‌توانێ بنه‌ماڵه‌یه‌کی سالم و دوور له‌ توندوو تیژی راگرێت که‌ خۆشه‌ویستییه‌که‌ له‌ ده‌رک و شعوره‌وه‌ سه‌ر چاوه‌ بگرێ نه‌ک له‌ هه‌وا و هه‌وه‌سه‌وه‌ یان بەقەول لە دڵەوە بۆ دڵ . ئه‌و که‌سانه‌ی که‌ پێیان وایه‌ ژیانی مه‌گه‌لی باشتره‌ له‌ ژیانی بنه‌ماله‌ زۆر له‌ هه‌ڵه‌ دان .هه‌ر له‌و وڵاتانه‌ی که‌ خۆتان تێیدا ده‌ژین، بۆت ده‌ر ده‌که‌وێ که‌ چه‌نده‌ له‌ ژیانی مێگه‌لی خۆیان نارازین و زۆر جار تف له‌ سیتمی به‌رێوبه‌ری کۆمه‌ڵگاکه‌یان ده‌که‌ن . هەموو کەس دەتوانێ بنەماڵەیەکی ئازیز و خۆشەویست پێک بێنێ و خۆشه‌ویستی بکاتە ‌ بناخه‌ی روح و ده‌رک کردن و لێک حاڵی بوون ،ئینجا ده‌زانی له‌زه‌تی بنه‌ماڵه‌ چییه‌. تا روحه‌کان پێکه‌وه‌ گرێ نه‌ده‌ن ناتوانن بنه‌ماڵه‌یه‌کی سه‌رکه‌وتو دروست بکه‌ن ،له‌ گرێدانی روح دا ده‌رک به‌ خۆشه‌ویستی ده‌که‌یت .ئه‌وانه‌ی که‌ تۆ ده‌یان بینی خۆشه‌ویستی ته‌نیا بۆ هه‌واو هه‌وه‌س ده‌که‌ن ،دوورن له‌ په‌یوه‌ندی روح وئه‌و په‌یوه‌ندێی که‌ ژیان لێک گرێ ده‌دات ،ژیان به‌خته‌وه‌ر ده‌کات .نه‌ک ئه‌وانه‌ی هه‌ر شه‌و له‌ پاڵ که‌سێکی نه‌خۆش و داریزو روح بۆگه‌ن دا ده‌خه‌وه‌ن ،بێگومان ئه‌وه‌ش له‌که‌ خستنه‌ سه‌ر به‌ها جوانه‌کانی کۆمەڵگایە ‌. له‌ ناو بنه‌ماڵه‌ش دا ده‌توانی ئازادی بکه‌ی به‌ بناخه‌ی ژیان به‌ڵام ئه‌و ئازادیه‌ نابێ خۆی په‌لکێشی به‌ره‌ڵایی بکات ،یان ئاوێته‌ی نەزانی بێت کە ئازادم هەرچی پێم خۆش بوو دەیکەم.زۆر جاریش دین و مه‌زهه‌ب بونه‌ته‌ به‌ر به‌ست وناشیرن کردنی بنه‌ماله‌ . چون ئه‌و ناو زراندنه‌ زیاتر له‌ لایه‌ن دینه‌کانه‌وه‌ به‌رۆکی ژیانی هاو‌به‌شی گرتووه‌ و کردویانەتە مولکی خۆیان لە ناو قەرار و مەدارەکاندا بەستویانەتەوە .ئەگینا ژیانێک که‌ بە خۆشی بروات ،هیچ پێویستی به‌ دین و مه‌زهه‌ب نییه‌.